ویرایش:
چهار شنبه، 29 خرداد 1398
آخرین اخبار
گزارش
20:31 - 1397/10/21

در نشست‌های «هم‌آیی قلم و دوربین» مطرح شد؛حسن فتحی: قصه‌های هزار و یکشب میراث تمدنی یک منطقه بزرگ است

به  گزارش روابط عمومی مدرسه ملی سینما؛ در نشست‌های روز سوم «هم‌آیی قلم و دوربین»، چیستا یثربی و زینب الاعوج در مورد «زنان کارگردان سینمای ایران و جهان عرب»، حسن فتحی و واسینی الاعرج نیز در مورد «شهرزاد تهران، شهرزاد بغداد» به گفتگو نشستند که چکیده‌ای از آن را می‌خوانید.

شهرزاد تهران، شهرزاد بغداد
واسینی الاعرج: وقتی در مورد زن می نویسیم، گویی سعی می کنیم حالت غیرطبیعی در جامعه را بنویسیم! در حالیکه باید بین مرد و زن تساوی باشد. ما از آغاز با مشکل حرکت می کنیم. پاسخ های ممکن را در مورد این چالش بیان می کنیم. به گونه ای چیزی که وجود دارد را بازسازی می کنیم. شهرزاد این نماد را دارد که به این موضوع بپردازد. ما مسائل مهم را با افق کوچک خود معالجه می کنیم. جامعه می تواند به وسیله زنان عوض شود. من شهرزاد را به ققنوس تشبیه می کنم. چون هزار و یکشب طی قرون متمادی به آتش کشیده شد. آخرین آتش سوزی در دانشگاه آمریکایی مصر بود. این داستان سطح جهانی دارد. کورنی، نویسنده معروف فرانسوی که ساختار ادبی را متحول کرد از این کتاب الهام گرفته. علت آتش زدن این متن مشکل با زن است. زن را دورو می بینند. این کتابسوزی غیراخلاقی است. تمام مشکلات دنیا را از چشم زنان می بینند. شهرزاد تنها زنی بود که از دست ملک جهان جان سالم به در برد. البته من از شهرزاد به خاطر گفتمان غزلی اش انتقاد دارم. او در پایان تسلیم ملک جهان می شود و از او با عظمت یاد می کند.

حسن فتحی: وقتی به عنوان مرد می خواهیم به مسئله زنان بپردازیم این سئوال پیش می آید: تا کجا می توانیم درک عمیقی از حقوق و جایگاه آنها داشته باشیم؟ وقتی مسئله زنان مطرح می شود، حقی است که بر اساس عقل و منطق و خردجمعی همان اندازه که متعلق به مردان است به زنان نیز تعلق دارد. موضوع تا اینجا روشن است اما وقتی می خواهیم به دنیای پیچیده روح زنان بپردازیم، در مقام یک مرد و باتوجه به فاصله وجودی که بین جنس مذکر و مونث وجود دارد ممکن است مقداری کمبود شناخت داشته باشیم. من همیشه سعی می کنم از حضور یک همکار زن استفاده کنم. اینکه در شهرزاد تصمیم گرفتم فیلمنامه را با خانم نغمه ثمینی بنویسم حساب شده بود. هنرمندان مرد ما باید در خلق اثر هنری از زنان استفاده کنند تا هرگونه توجه به دنیای زنانه از طرف یک مرد، منصفانه باشد. این رویکردی است که من همیشه سعی کرده ام داشته باشم. به اعتقاد من به همه مفاهیمی که از گذشته به ما به ارث رسیده باید نگاهی تاریخمند داشته باشیم. اگر بخواهیم در مورد شهرزاد نسبت به قوانین جدید جهان قضاوت اخلاقی کنیم، ممکن است در متد دچار خطا بشویم. در قصه هزار و یکشب شهرزاد، چیزی که اهمیت دارد سیر جغرافیایی قصه است. از هند آغاز می شود، به ایران قبل از اسلام می آید و بعد به کشورهای عربی می رود و در نهایت در مصر پایان می گیرد. در نتیجه قصه های هزار و یکشب میراث تمدنی یک منطقه بزرگ است و اگر این قصه ها در کنار هم قرار گرفته اند به خاطر این است که این مناطق صرف نظر از تفاوتهایی که در بعضی افکار و آداب و رسوم دارند اما از تجربه های زیسته مشترک تاریخی برخوردارند. این تجربیات بین این چند منطقه، ضامن جاودانگی و مانایی هزار و یکشب بوده است. دو محور در قصه های آن اهمیت دارد. یکی نسبت مردم با قدرت. دوم جایگاه زنان در حیات سیاسی و اجتماعی یک جامعه. بنابراین متوجه می شویم چه نگاه عمیقی در این کتاب هست. ما نمی توانیم براساس اخلاقیات امروز، اخلاقیات آنروز را بسنجیم. از این منظر معتقدم هزار و یکشب مایه افتخار ادبیات مشرق زمین است. تکلیف ما را با قدرت مشخص می کند. اینکه ما در برابر قدرتی مالیخولیایی و افسارگسیخته چگونه باید رفتار کنیم؟ هزار و یکشب پیشنهاد می دهد با قدرت گفتگوی انتقادی داشته باشیم. جنگ و ستیز و خشونت را توصیه نمی کند. تمام تحولات فکری، فرهنگی، ادبی زمانی اتفاق افتاده که نظام سیاسی و اجتماعی در موقعیتی تثبیت شده بوده است. از طرفی یادآوری می کند جایگاه زنان مهم است. در مغرب زمین هم تازه ۱۵۰ سال است زنان آزادی دارند. قبل از آن حتی نگاه مغرب زمین به زنان، مساوات طلبانه نبود. بنابراین تضیع حقوق زنان و ستم به آنها جهانی بوده و الزاما مختص منطقه ما نیست. در شهرزاد از پتانسیلی صحبت می شود که مردها برای اصلاح امور نادیده گرفته اند و آن پتانسیل حیات بخش زنان است. مردها پیام آور مرگ و جنگ هستند و زنان حیات. زنان قدرت زایش دارند. افزودن چیزی از جنس زندگی به جهان. روح زنان مستعد صلح و حیات بخشی است. جهانی که زنان در آن حکومت کنند جهان زیباتری است.


چیستا یثربی: «در سینمای ما خودآگاهی زنان در حال بالا رفتن است.»

زینب الاعوج: سخن در رابطه با سینما و زن بسیار وسیع است. چون سینما قدرتمند است و همیشه قدرت دست مردان بوده. ولی زنان توانستند این قدرت را به دست بیاورند. می خواهم از مفهوم شروع کنم. سئوال این است: «آیا سینمای زن با سناریو مرتبط است؟ یعنی فیلمنامه ای که زن می نویسد و یا اینکه کارگردان فیلم زن است و یا اینکه تهیه کننده اش زن است». این سئوال بزرگی است. در جهان هنر، چیزی که با انسان بین زن و مرد مشترک است مهم است تا اینکه بگوییم خانمی در ساخت فیلم نقش دارد. متخصصان جامعه شناسی و هنر و سینما همیشه سعی دارند این مفهوم را بدانند. زن دیر وارد عرصه سینما شد. ولی با بررسی تاریخ سینما در جهان عرب، به ویژه در مصر که سینمای عرب از آنجا آغاز به کار کرد، می بینیم در دهه سی زن همه کاره بوده است. عزیزه امیر یکی از پیشتازان زن سینمای مصر است. عزیزه امیر نام هنری مفیده محمودغنیمی است که بسیاری از فیلمها را کارگردانی کرد و خانه تولید سینمایی مصر را تاسیس کرد. او مشهور بود به اهتمام ورزیدن به موضوعات تاریخی. زن در جهان عرب یا هنرپیشه بود یا کارگردان یا تهیه کننده فیلم. زن عرب که توانست با تلویزیون همکاری کند، توانست تهیه کننده هم بشود. مثلا در الجزایر زنان ما نیز پس از استقلال وارد این عرصه شدند. دو اسم مهم در دهه ۸۰ الجزایر وجود دارد. آنها به تابوهای ما پرداختند. مثلا حوریه خطیر همچنان در تلویزیون الجزایر مدیر است. او با شجاعت و هوش زیاد تابوشکنی کرد. آسیه جوپان، رمان نویس معروف که عضو آکادمی فرانسه است، واقعیت زن الجزایری پس از استقلال را بررسی کرد. او فیلم زنان ژنوا را ساخت و موضوع زنان در منطقه ای از الجزایر را بررسی کرد و دوشادوشی آنان با مردان برای استقلال الجزایر را نشان داد. فلسفه در کشور ما تحریم شده بود. کسانی که از اسلام برای مفاهیم سیاسی تحریف کردند، در کشور ما خرابکاری می کردند. آنها توانستند با دیدگاههای خود فلسفه و روانشناسی را ممنوع کنند. بیماران روانی چون پزشکی نداشتند به فالگیرها مراجعه می کردند. این خانم راجع به این موضوع فیلمی ساخت . جمیله صحراوی در مورد زن کار می کند. مسائلی مانند تجاوز به زنان، ازدواج های تحمیلی، زنای با محارم. تاثیر تروریسم بر الجزایر و زنان. این نسل، نسل میانسال است و نسل فرزندان ما، غافلگیرمان کردند. نسل جدید به موضوعاتی نظیر اینکه مرد می تواند در هر سنی ازدواج کرده و بچه دار بشود ولی زن پس از مرگ همسرش یا جدایی نمی تواند این کار را بکند می پردازند.

چیستا یثربی: به نظرم مسائل زنان سینماگر ما با زنان عرب خیلی متفاوت نیست. زنان سینمای ما یا مستندساز بوده اند و یا روزنامه نگار. آنها از ابتدا هدفی نداشتند جز پرسش و پاسخ و مطالبات طبیعی زنان. مثل امنیت، حمایت جامعه از زن… الان نسل نوی سینمای زنان ما نگاهش به سینما کاملا با جاه طلبی است. می خواهد تغییر نگرش ایجاد کند. یعنی سینما فقط برای سئوال نباشد. نسبت به زن و خانواده تغییر ایجاد کند. ما با کمک هم انسان می شویم. ژان ژاک روسو می گوید باید قرارداد اجتماعی درستی تنظیم شود تا ساختارهای مساوی پدید آورد. زنان سینماگر ما تا این را می گویند متهم می شوند و به آنها طرفداران فمینیسم گفته می شود. اولین زن سینماگر پس از انقلاب ما، خانم پوران درخشنده است. قبل از انقلاب فروغ فرخزاد و شهلا ریاحی را داشتیم ولی نتوانستند مسیر خود را ادامه دهند. فیلم مرجان شهلا ریاحی فضای فیلم فارسی داشت. این خانه سیاه است فروغ در مورد جزامیان بود و عمرش کفاف نداد که فیلم بسازد. دغدغه این زنان چه بود؟ آنها که کارمند تلویزیون بودند. چرا به سینما روی آوردند؟ چون دیدند بسیاری از مسائل زنان روشن نیست. اینکه زن باید اجازه بگیرد! از موارد روزمره اش گرفته تا موارد قانونی همچون خروج از کشور. در فیلم زیرسقف دودی، مسئله زن، مشکلات خودش است. یعنی انگار زنان به حقوق خود واقف نیستند. در این فیلم زن با آب پرتقال پشت در اتاق پسرش ایستاده. طلاق عاطفی با همسر دارد. نمی داند مشکل کجاست. به نظرم موضوع این فیلم یک پرش به جلو است چرا که می توان موضوع فیلمهایی مثل هیس دخترها فریاد نمی زنند را در مستندها نشان داد! تجاوز به دختران، بچه ها، ازدواج زودرس و… محدودیت های پس از ازدواج. در این فیلم زن حس می کند بدون شوهر و پسرش وجود ندارد و مشکل هویتی دارد. از نظر تماتیک ما در فیلمهای خانم میلانی بی رحمی به زن می بینیم. من این نگاه را دوست ندارم. این نگاه دوقطبی است. زن باید به آگاهی برسد. ما نباید منتظر باشیم کسی خوشبختمان کند. باید خودمان برای خودمان کافی باشیم. در سینمای ما خودآگاهی زنان در حال بالا رفتن است. زنان فیلمساز ما مجبورند با محافظه کاری حرف بزنند.   
گزارش

گزارش

خبر

گفتگو

ترجمه

  • هشدارهاي پيونگ يانگ موجب اصلاح فیلم "مصاحبه" شد

    فيلم "مصاحبه" ست روگن كه در آن به ترور كيم جونگ اون رهبر كره شمالي پرداخته شده است، مورد انتقاد شديد حاكميت اين كشور قرار گرفت به گونه اي كه آمريكا و سازندگان اين فيلم را تهديد کرده و به آن ها هشدارهايي جدي در خصوص اكران "مصاحبه" دادند كه در نهايت اين هشدارها باعث شد تا اصلاحاتي در فيلم اعمال گردد.
  • ماريون كوتي يار از فرانسوی ها انتقاد فرهنگی کرد!

    ماريون كوتي يار، بازيگر سرشناس فرانسوي هاليوود و برنده اسكار، در يك مصاحبه كوتاه با مجله انگليسي "styliste" رفتار هم وطنان خود را در قبال ديگر مردم جهان زير سؤال برد و آرزو كرد بتواند به ساكنان كشور فرانسه درس كوچكي در باب آداب داني بياموزد.
  • فشار بر هنرمندان معترض به جنایات رژیم صهیونیستی در غزه

    خاوير باردم و همسرش پنلوپه كروز زوج بازيگر سرشناس اسپانيايي هاليوود در پي اعتراضات و انتقادات تندشان در دفاع از مردم بي گناه غزه و درخواست از جامعه جهاني براي محكوم كردن رژيم صهيونيستي، متحمل فشارهاي زيادي از سوي لابي هاي صهيونيستي شدند؛ به حدي كه مجبور به توضيح و تغيير سخنان خود شدند.